Het verhaal van Overwater Grondbeleid Adviesbureau BV

Ontstaan
Kantoor Overwater te Strijen wordt gevormd door twee ondernemingen, Overwater Rentmeesterskantoor BV en Overwater Grondbeleid Adviesbureau.
Het Rentmeesterskantoor bestaat sinds 1804 en bemiddelt en beheert gronden. Daarnaast adviseert het Rentmeesterskantoor over beleggen in agrarisch vastgoed in heel Nederland. Peter Overwater is de achtste generatie Overwater van vader op zoon sinds 1804 en speelt een prominente rol binnen het kantoor.
Zo'n 70 jaar geleden is het Overwater Taxatie- en Onteigenings-adviesbureau ontstaan doordat de overgrootvader, grootvader en vader van Peter Overwater zitting hadden in verschillende onteigeningsdeskundigencommissies van rechtbanken, die in het kader van allerlei onteigeningsprocedures voor grote infrastructurele werken als de A16 en het Vaanplein, schadeloosstellingen voor de onteigenden moesten opstellen. Dit werd een aparte tak van sport binnen kantoor: het Taxatie- en Onteigenings- adviesbureau, ook wel TAX genoemd.
 
Uitbouw
Vanaf 1990 is deze afdeling gestaag uitgebouwd. Tot die tijd zat er veelal één taxateur, Ferrand Hudig met een parttime secretaresse, die zich voornamelijk bezighield met de minnelijke verwerving ter voorkoming van onteigening voor dijkversterking rond de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden. Alle grote werven en buitendijks gelegen, veelal scheepsbouw gerelateerde bedrijven van Kinderdijk tot en met Gorinchem waren onze klant. Tegenpartij was het Hoogheemraadschap van de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden, dat nu is opgegaan in het waterschap Rivierenland.
Daarnaast werden taxatiewerkzaamheden verricht voor Rijkswaterstaat, de plaatselijke Rabobank, particulieren en bedrijven. Ook een beperkt aantal gemeenten in zuidwest Nederland maakte gebruik van onze diensten, maar over het algemeen was er sprake van een grotendeels particuliere praktijk.
 
Tijdelijke deelneming
In 1990 nam de toenmalige Heidemij (nu Arcadis) een 50% deelneming in Overwater met de afspraak dat na 5 jaar zou worden gekeken of de samenwerking zou worden gecontinueerd, uitgebreid of beëindigd zou worden. Onderdeel van de deal was dat Diana Frikkee, die voor de Heidemij werkte en in Gorinchem woonde, overstapte naar Overwater. Het idee achter de deal was dat Heidemij een positie wilde verwerven in Zuidwest Nederland en Overwater wilde profiteren van het aanhaken bij een grote organisatie, bijvoorbeeld op het gebied van financieel- en personeelsmanagement, kennis en marketing. Na 5 jaar werd in goed overleg de directe samenwerking beëindigd en een aantal sleutelfiguren binnen de organisatie werd in de gelegenheid gesteld om de vrijkomende aandelen te kopen. We waren ervan overtuigd dat wij inhoudelijk en kwalitatief gezien weinig meer konden leren van de Heidemij en financiële discipline was inmiddels gemeengoed.
 
Doorontwikkeling
Door de samenwerking met Heidemij had Overwater o.a. een positie verworven bij de taxatie, uitkoop, verplaatsing en (her)ontwikkeling van glastuinbouwgebieden in Zuidwest Nederland. Het waren de tijden van de VINEX, de Vierde Nota Ruimtelijke Ordening Extra, waarin grote nieuwbouwlocaties, de zogenaamde uitleggebieden door de overheid waren aangewezen en die grond moest verworven worden voor zover deze nog niet was opgekocht door bouwers/ontwikkelaars.
Er moest niet alleen meer getaxeerd en verworven worden, ook werden wij steeds meer benaderd door gemeenten, die ook een graantje wilden meepikken op de grondmarkt voor woningbouw en bedrijventerreinen en daar een actief grondbeleid op wilden voeren. Dat wil zeggen zelf gronden verwerven, bouwrijp maken en grond uitgeven waarin allerlei kosten plus nog een beetje werden verdisconteerd.

In 1997 werd de werking van de Wet voorkeursrecht gemeenten belangrijk uitgebreid en wij waren er als de kippen bij om dit grondbeleidsinstrument voor onze gemeentelijke klanten in te zetten, als onderdeel van het actieve grondbeleid. Dat doen we nog steeds bijvoorbeeld voor de gemeente Amsterdam, maar ook voor kleinere gemeenten. Daarnaast gingen we ook steeds meer administratieve onteigeningsprocedures voeren, sloten we samenwerkingsovereenkomsten tussen gemeenten en ontwikkelaars en hielden we ons meer en meer bezig met planschade en planschaderisicoanalyses. Ook dit doen we nog steeds.
 
Concept Sturend Grondbeleid
Met het oog op stagnerende locatieontwikkelingen werd door ons aan het eind van de 20e eeuw het concept sturend grondbeleid ontwikkeld: een beleid waarbij de gemeente zich beschouwt als een actor in het maatschappelijk krachtenveld die een initiërende en regisserende rol moet opeisen en bereid is om met bouwers op voet van gelijkheid te onderhandelen en samen te werken. Daarbij dient te worden onderhandeld en dus een optimale onderhandelingspositie te worden gecreëerd, door in onderlinge samenhang optimaal gebruik te maken van het grondbeleid instrumentarium. Het instrumentarium bestaat onder andere uit; het zelf actief zijn op de markt voor het kopen van grond (planmatige verwerving), het toepassen van de Wet voorkeursrecht gemeenten, het vaststellen van bestemmingsplannen, het toepassen van de Onteigeningswet, het sluiten van exploitatie-overeenkomsten en het heffen van baatbelasting.
Wij pasten veelvuldig dit concept geheel of gedeeltelijk toe en zorgden daarmee dat voor beoogde ontwikkelingen tijdig over de grond kon worden beschikt, dan wel het kostenverhaal bij zelfrealisatie door de grondeigenaar was veilig gesteld.
 
Wijziging naam in Grondbeleid Adviesbureau
We kwamen op een gegeven moment tot de conclusie dat de naam van de onderneming de lading niet meer geheel dekte, eigenlijk helemaal niet meer. Daarop werd besloten tot een naamsverandering: per 1 februari 2003 heet de onderneming Overwater Grondbeleid Adviesbureau BV, ook wel GAB genoemd.
Inmiddels hadden we een bloeiende overheidspraktijk met meer dan 70 gemeenten als cliënt opgebouwd, zij zorgden voor bijna 2/3 deel van de omzet. Het aantal personeelsleden nam gestaag toe, waarbij er specialisaties werden benoemd zoals een aparte onteigeningsafdeling, een afdeling Wet voorkeursrecht gemeenten, een afdeling samenwerkingsovereenkomsten en een specialisatie planschade/nadeelcompensatie. Daarnaast werd nog steeds veel getaxeerd en grond verworven.
 
Oprichting Overwater Kenniscentrum Grondbeleid
Ook kwamen we begin 21e eeuw tot de conclusie dat we naast de uitvoering, eveneens veel belangstelling hadden voor het vergaren en delen van kennis van het vakgebied grondbeleid, nieuwe wetgeving, jurisprudentie enz. Op aanraden van onze toenmalige commissaris Carl Camper is in 2001 Overwater Kenniscentrum Grondbeleid opgericht met een tweeledig doel: enerzijds intern; kennismanagement (bibliotheek, studieoverleg, per dienst modellen, protocollen en gegeven adviezen) en anderzijds extern; het vergroten van de naamsbekendheid van Overwater (geven van cursussen, schrijven van boeken en artikelen) en het geven van niet casus gericht adviezen aan bijvoorbeeld ministeries en beroepsorganisaties als de NVB. Dit alles vanuit de overtuiging dat een hoog kennisniveau onderscheidend is in de markt, tot kwalitatieve hoge dienstverlening leidt en de daar bijbehorende tarieven rechtvaardigt.
 
De toekomst
De tijd maakte weer een slingerbeweging. Met de kredietcrisis in 2008, het instorten van de woningmarkt en daarmee ook de markt voor bouwgrond, veranderde het aandeel overheid binnen onze grondzakenpraktijk drastisch. De rollen werden omgedraaid en particulieren/bedrijven die geconfronteerd worden met overheidsingrijpen (onteigening voor veelal natuur en infrastructurele werken, het veroorzaken van planschade en nadeelcompensatie en het opleggen van gedoogplichten) in hun eigendom, dragen nu voor 2/3 bij aan de omzet. Het blijven hameren op kwaliteit en passie voor het vak heeft ons door moeilijke tijden geloodst. Wij zijn daar niet geheel ongeschonden doorheen gekomen, want we hebben afscheid moeten nemen van een aantal gewaardeerde ondersteunende medewerkers, maar de markt is weer aangetrokken. Gemeenten en andere overheden melden zich weer bij ons kantoor met verzoeken om planmatige grondverwerving, het vestigen van een voorkeursrecht, het voeren van onteigeningsprocedures, het sluiten van anterieure overeenkomsten en het regelen van kostenverhaal. Niet alleen het taxatievak wordt steeds verder geprofessionaliseerd, met allerlei certificeringen en dito kwaliteitseisen, maar het gehele vakgebied inclusief de opdrachtgevers maken voortdurend professionaliseringsslagen, die wij voor moeten blijven. Dit vergt veel van onze organisatie op het gebied van organisatieontwikkeling, met als speerpunt de digitalisering, management en natuurlijk de mensen, ons bedrijfskapitaal. Door te investeren in (niet alleen) jonge hoog opgeleide mensen, die ondernemerschap en passie voor het vak ten toon willen spreiden, denken wij een garantie voor de toekomst voor Overwater Grondbeleid Adviesbureau te kunnen bewerkstelligen. Het is hard werken, maar het levert naar mijn mening letterlijk en figuurlijk veel op.
 
Juli 2016
Diana Frikkee