Onevenwichtige markt betalingsrechten

donderdag 1 september 2016 Geschreven door Peter de Bruin

In het huidige Gemeenschappelijk Landbouwbeleid zijn
per 31 december 2014 de toeslagrechten vervallen en
ontstonden in 2015 de zogenaamde betalingsrechten. Maar pas in het voorjaar van 2016 ontvingen de (agrarische) ondernemers een overzicht met een toewijzing van de unieke betalingsrechten voor de periode van 2015-2019.

Het aantal transacties van betalingsrechten is nog zeer beperkt gebleven. Hoe is deze onevenwichtige markt voor betalingsrechten nu ontstaan en hoe wordt de waarde van betalingsrechten bepaald?

Geschiedenis in een notendop
Vanaf 2004 is een nieuwe vorm van Europese landbouwsubsidies geïntroduceerd. Terwijl voor deze periode meer sprake was van een koppeling in de zin van productie (Mansholt, MacSharry, etc.), deed grofweg vanaf 2004 tot 2012 de ontkoppeling aan de productie zijn intrede. Hierbij werd rekening gehouden met de historische betalingen die agrariërs ontvingen.

Van toeslagrechten naar betalingsrechten
In 2015 zijn de betalingsrechten ontstaan op basis van de in mei opgegeven hectares bij de Gecombineerde Opgave (GO). De waarde hiervan kwam tot stand door het referentiebedrag (de uitbetalingswaarde van de toeslagrechten) in 2014 minus een bepaalde afroming gedeeld door het aantal hectares die een ondernemer bij de GO in 2015 heeft opgegeven.

Dit systeem moet ertoe leiden dat alle ondernemers in 2019 een gelijk bedrag per ha krijgen uitgekeerd van € 270,17. Dit bedrag is exclusief de uitkering voor de vergroeningseisen.
Indien de ondernemer ook voldoet aan deze eisen zal er circa € 375,- per ha worden uitbetaald.

Betalingsrechten in de praktijk
De meeste ondernemers hebben pas in het voorjaar van 2016, kort voor de GO van 2016, een overzicht gekregen van toewijzing van de unieke betalingsrechten van 2015. Terwijl door bemiddelende partijen vanaf de herfst van 2015 verwachtingsvol werd uitgekeken naar de handel in betalingsrechten. De verwachting was dat de handel in de winter van 2015/2016 op gang zou komen. Naar nu blijkt is de druk om de betalingsrechten te effectueren in 2016 nog niet dermate groot omdat een ondernemer ook kan besluiten deze een jaar niet uit te laten betalen. Het jaar hierna dient men dan wel de niet geëffectueerde betalingsrechten aan te vragen omdat deze anders vervallen aan de nationale reserve.

Transacties beperkt
De gedachte heerste dat aan elke ha subsidiabele grond een betalingsrecht 'kleefde'. Indien een ondernemer in 2016 het gebruik van de grond niet had, zou hij dit betalingsrecht gemakkelijk kunnen 'leveren' met de grond. Hierbij is echter te gemakkelijk voorbij gegaan aan de aanvraag van betalingsrechten uit de nationale reserve. Het overdragen van betalingsrechten voor 2016 moest plaatsvinden vóór 15 mei 2016.
Veel ondernemers kregen pas laat duidelijkheid over het aantal toegekende betalingsrechten en de waarde daarvan. Mijn indruk is dan ook dat als gevolg daarvan veel rechten die bedoeld waren om te verhandelen uiteindelijk niet verhandeld zijn.

Een andere mogelijke reden waarom de mobiliteit beperkt was, is wellicht de toedeling uit de nationale reserve. Indien een ondernemer onder de voorwaarden van 'jonge landbouwer' valt kan hij (of zij) aanspraak maken op betalingsrechten uit de nationale reserve. Hierdoor zijn er 'nieuwe' betalingsrechten ontstaan waardoor er voor een overschot aan betalingsrechten geen subsidiabele grond meer beschikbaar bleek te zijn. Mijn indruk is dat er door deze regeling meerdere 'jonge landbouwers' zijn ontstaan.

Waardering betalingsrechten
Regelmatig wordt de vraag gesteld wat de betalingsrechten waard zijn. Gebleken is dat dit geen exacte wetenschap is. Geen enkele markt laat zich exact voorspellen.

Ik zal proberen dit te verduidelijken aan de hand van een sterk vereenvoudigd rekenvoorbeeld.

Ondernemer A in 2015
- 40 ha land GO
- 40 betalingsrechten
- Waarde/recht € 300,-
- Totale uitbetaling in 2015 € 12.000,-

    Totaal Waarde/recht
verloop uitbetaling 2016 € 12.900,- € 322,50
  2017 € 13.600,- € 340,00
  2018 € 14.400,- € 360,00
  2019 € 15.000,- € 375,00
cumulatief   € 55.900,-  

 

Ondernemer B in 2015
- 40 ha land GO
- 40 betalingsrechten
- Waarde/recht € 600,-
- Totale uitbetaling in 2015 € 28.000,-

    Totaal Waarde/recht
verloop uitbetaling 2016  € 21.600,- € 540,00
  2017 € 19.300,- € 482,50
  2018 € 17.100,- € 427,50
  2019 € 15.000,- € 375,00
cumulatief   € 73.000,-  


In 2017 krijgen beide ondernemers 10 ha land in gebruik zonder betalingsrechten. Beide ondernemers willen betalingsrechten bijkopen voor een waarde die gelijk is aan de al in hun bezit zijnde betalingsrechten. Zij kopen deze betalingsrechten aan voor 2 x de uitbetalingswaarde.

Dit resulteert in het volgende overzicht voor de jaren 2017, 2018 en 2019.

Ondernemer A

Kosten aankoop betalingsrechten: 10 x 2 x € 300,- = €    6.000,-
Opbrengsten: 3 jaar x 10 ha x € 358,-/ha (gemiddeld) = €  10.750,-
Netto toegevoegde waarde  €    4.750,-


Ondernemer B

Kosten aankoop betalingsrechten: 10 x 2 x € 600,00 = €  12.000,-
Opbrengsten: 3 jaar x 10 ha x € 428,-/ha (gemiddeld) = €  12.850,-
Netto toegevoegde waarde €       850,-

 

Voor hetzelfde rendement mogen de betalingsrechten bij ondernemer B € 810,- kosten.
Dit betekent een factor 1,35 ten opzichte van factor 2 bij de betalingsrechten met een waarde van € 300,-.

Een rekenvoorbeeld met de opbouwende (lees: lagere) betalingsrechten vanuit de nationale reserve spreekt nog meer tot de verbeelding. U zult begrijpen dat dit niet pleit voor de aanschaf van duurdere betalingsrechten.

Het vorenstaande is slechts een beperkte weergave van de markt van betalingsrechten.

Graag zijn wij bereid om als gesprekspartner op te treden om uw betalingsrechten zo efficiënt mogelijk in te zetten. Uiteraard kunt u ook bij ons terecht voor de aan- of verkoop van betalingsrechten.